Strona głównaWĘGIEL KAMIENNYŻELAZOMIERNICTWOTBMWALORY KOLEKCJONERSKIELITERATURA
Występowanie w Polsce

ZASOBY MINERALNE
TECHNIKA I TECHNOLOGIA GÓRNICZA

 

Rejony występowania rudy żelaza w Polsce

             Na ziemiach polskich występują liczne złoża rud żelaza. Jednak tylko niektóre z nich były eksploatowane dla celów przemysłowych, wymienić tu należy obszar centralnej polski oraz obszar Dolnego Śląska (rys. 1).

  

Rys. 1. Eksploatacja złóż kopaliny żelaza w Polsce (Chmura, 1980)
a – rozmieszczenie eksploatowanych zagłębi, b – schematyczne przekroje przez złoża; 1 – pokłady syderytu, 2 – gleba, 3 – iły,
4 – iłowce, 5 – mułki, 6 – piaskowce z iłami, 7 – wapienie, dolomity, margle, 8 – iły śródpokładowe, 9 – piaski, 10 – piaskowce.

             Obszar centralnej Polski obejmuje Wyżynę Krakowsko-Wieluńską, obrzeżenie Gór Świętokrzyskich (Ostrowiec, Starachowice, Końskie, Przysucha), Kujawy. Stąd też wydziela się zagłębia: Częstochowskie, Staropolskie, Kujawskie.

 

Zagłębie Częstochowskie

             W zagłębiu Częstochowskim złoża rud żelaza (syderyty ilaste) występujące od Zawiercia po Wieluń eksploatowano od wieków w licznych kopalniach podziemnych i odkrywkowych. Udokumentowano 27 złóż, w kat. A+B+C1 i C2 o łącznych zasobach rud żelaza 426 mln Mg (w przeliczeniu na żelazo 128 mln Mg). Granicę zachodnią ustalono na podstawie prowadzonych od wieków robót górniczych, które lokalizowane były na wychodniach. Jako granicę północną przyjęto linię przebiegająca przez miejscowości Naramice, Nietuszyn, Skrzynno, gdzie w 1938 roku badania prowadził Państwowy Instytut Geologiczny. Wschodnią granicę przyjęto jako umowną, wynikała ona z zasięgu rozpoznania i udokumentowania zasobów syderytów ilastych w kat C­1 i C­2. Zapadnie warstw iłów rudonośnych przebiega w kierunku północno-wschodnim, nachylenie wynosi 1-3o. Opisany wyżej obszar ma podłużny kształt długości około 130 km i szerokości od 2 do 15 km a jego powierzchnia wynosi około 1200 km2. Poniższa mapa przedstawia zasięg Częstochowskiego Obszaru Rudonośnego.

 

Rys. 2. Udokumentowane złoża syderytu na terenie Częstochowskiego Obszaru Rudonośnego (Adamski, 1994)

Ruda występuje pod dwoma postaciami: jako sferosyderyt (owalne konkrecje o średnicy ok. 0,15 m, zawartość żelaza do 41% Fe) i ruda pokładowa – główne bogactwo częstochowskich złóż, o średniej grubości 0,15-0,35 m i zawartości 28-33% Fe. Substancją rudną w obu przypadkach jest węglan żelaza FeCO3, wymieszany z minerałami ilastymi oraz węglanami wapnia, magnezu i kwarcu.

Serię rudonośną dzielimy na trzy poziomy (rys. 3). Najwyżej zalegający poziom stropowy, składający się najczęściej z dwóch pokładów o grubości do 15 cm. Na głębokości 30-50 metrów poniżej poziomu stropowego występuje poziom środkowy. Charakteryzuje się on zmienną miąższością, zwykle wyróżnia się w nim 3 warstwy rudy. Na głębokości 75 m pod poziomem środkowym zalega pokład spągowy, najważniejszy pod względem górniczym. Składa się kilku warstw o grubości dochodzącej do 0,4 m. Poszczególne warstwy mieszczą się zwykle w furcie 1,2 m.

  

Rys. 3. Schematyczny przekrój przez serię rudonośną (Adamski, 1994)

 

Zagłębie Staropolskie

             W zagłębiu tym złoża kopaliny żelaza występują w postaci kilku pokładów o miąższości od 0,18 do ponad 1,0 m oraz soczewek. Kopalinę tworzą syderyty ilaste o strukturze ziemistej, naciekowej, oolitowej i niekiedy ziarnisto-naciekowej. Średnia zawartość żelaza wynosi 29%. Pasmo fałdowe Gór Świętokrzyskich składa się z dwóch stref tektoniczno-facjalnych, wyróżnionych już przez Czarnockiego w 1919 r. jako region łysogórski i kielecki (rys. 4). Podział Czarnockiego uszczegółowił w 1926 r. Samsonowicz, wyróżniając w części kieleckiej pas antyklinalny klimontowski i synklinę centralną, a w części łysogórskiej pas antyklinalny świętokrzyski i synklinę północną (Samsonowicz,1926), co zostało zmienione w części południowej na antyklinorium chęcińsko-klimontowskie i synklinorium kielecko-łagowskie (Znosko, 1962). 

 

Rys. 4. Mapa geologiczna Gór Świętokrzyskich (Konon, 2008)

W zagłębiu staropolskim stwierdzono także występowanie rud w postaci żył. Przykładem może być złoże pirytu kopalni Staszic, gdzie występuje pojedyncza żyła szczelinowa (rys. 5), o miąższości do 20 m i długości do ok. 500 m. W stropie leżą dolomity dewonu środkowego, lub produkty ich przemiany, w spągu warstwy kuwinu, dewonu dolnego i syluru lub dolomity dewonu środkowego.

 

 Rys. 5. Schematyczny przekrój poziomy przez złoże pirytu kopalni Staszic (Jaskólski i in. 1953)
1 – główna dyslokacja, 2 – piryt, 3 – sylur, 4 – dewon dolny, 5 – dewon środkowy

 

Zagłębie Kujawskie

             Zagłębie to udostępnione zostało w 1954 roku. W jego obszarze występują pokłady grubości od 0,5 do 3,0 m, średnio 0,8 m. Najczęściej są to syderyty i muszlowce syderytowe. Struktura kopaliny jest ziarnista, oolitowa i organogeniczna oraz ziemista. Zawartość żelaza waha się od 14% (muszlowiec) do 25% (syderyt).          

 

Zagłębie Suwalskie

             W suwalskim masywie zasadowym występują magmowe złoża rud żelaza. Są to wanadonośne rudy magnetytowo-ilmenitowe, o zasobach żelaza (378 mln t Fe), tytanu (96,4 mln t TiO2) oraz wanadu (3,9 mln t V2O5). Rudy te występują w złożach Krzemianka i Udryń na głębokości od 850 do 2300 m.  Rudy magnetytowo-ilmenitowe mogły budzić zainteresowanie głównie jako surowiec wanadu. Jednak głębokość ich występowania, a także niska zawartość wanadu w rudach suwalskich (0,26 – 0,31 % V2O5), wobec odkrycia znacznych zasobów tego typu złóż na świecie, płytko występujących na wychodniach, szczególnie w RPA, wskazuje, że ewentualne zagospodarowanie rud suwalskich nie może być brane pod uwagę w przewidywanej przyszłości.  Głębokość występowania i lokalizacja w regionie wybitnie konfliktowym dla eksploatacji (w pobliżu Wigierskiego Parku Narodowego) powodują, że złoża suwalskich rud żelaza należy obecnie traktować jako interesujący obiekt geologiczny, bez znaczenia praktycznego.

 

 



 

Minerały żelaza
Występowanie w Polsce
Systemy eksploatacji
Strona głównaWĘGIEL KAMIENNYŻELAZOMIERNICTWOTBMWALORY KOLEKCJONERSKIELITERATURA